Forum Dinozaury.com
http://www.forum.dinozaury.com/

[ARTYKU?] Dinozaury z Europy
http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=5&t=912
Strona 1 z 1

Autor:  Tomasz [ 28 grudnia 2006, o 20:01 ]
Tytuł:  [ARTYKU?] Dinozaury z Europy

Kolejny artyku?? mojej roboty - je??li co?? jest nie tak lub czego?? brakuje to napiszcie

W Europie po raz pierwszy znaleziono i nazwano dinozaury. Na naszym kontynencie odkryto w tym stuleciu wiele zdumiewajÄ?cych skamielin. W erze dinozaur??w klimat Europy stopniowo zmienia?? siÄ? z gorÄ?cego i suchego w ciep??y i wilgotny. KrÄ?te rzeki, p??ytkie jeziora, mokrad??a i po??acie suchego lÄ?du rozciÄ?ga??o siÄ? na obszarze od po??udniowo-wschodniej Anglii, po HiszpaniÄ?, FrancjÄ?, BelgiÄ? i Niemcy – resztÄ? zajmowa??y liczne wyspy i archipelagi. WszÄ?dzie ros??y ro??liny przypominajÄ?ce te z dzisiejszych d??ungli Amazonii lub kotliny Konga.

W??r??d bujnej ro??linno??ci wÄ?drowa??y stada wielkich, czworono??nych dinozaur??w ro??lino??ernych – zauropod??w. By??y w??r??d nich takie olbrzymy jak cetiozaur, pelerozaur, ampelozaur lub botrospondyl. Podobnie jak ich ameryka??scy kuzyni diplodoki, wiÄ?kszo??Ä? europejskich zauropod??w mia??a malutkie g??owy z ko??kowatymi zÄ?bami oraz du??e, pÄ?kate cielska osadzone na s??upowatych ko??czynach. ??ywi??y siÄ? wysokimi ro??linami i ciÄ?gle wÄ?drowa??y w poszukiwaniu nowych ??erowisk. Olbrzymie dinozaury sk??ada??y prawdopodobnie olbrzymie jaja. Skamienia??o??ci takich gadzich jaj znaleziono we Francji. Ka??de mia??o 30 centymetr??w d??ugo??ci czyli by??o o 60 razy pojemniejsze od kurzych. Najpospolitszym z nich – cetiozaur by?? przedmiotem jednego z pierwszych spor??w o dinozaury. W latach 30. zesz??ego stulecia odkryto go w Oxfordshire w Anglii. William Buckland i francuski ekspert Georges Cuviert uznali ze sÄ? to szczÄ?tki ssaka – walenia. DziesiÄ?Ä? lat p????niej paleontolog Richard Owen o??wiadczy?? ??e skamienia??o??ci nalezÄ? do gada kt??rego nazwa?? Cetiosaurus czyli „wielorybi jaszczur”. Gdy znaleziono wiÄ?cej skamielin sp??r rozgorza?? na dobre. Wreszcie biolog T. Huxley stwierdzi?? ??e cetiozaur by?? dinozaurem. Innym zauropodem zamieszkujÄ?cym AngliÄ? by?? pelerozaur. Pierwsze skamienia??o??ci znaleziono w tych samych kamienio??omach co iguanodonta. W miarÄ? odkrywania kolejnych czÄ???ci szkieletu wielkiego zauropoda, nadawano mu coraz wiÄ?cej nazw. Ostatecznie naukowcy uznali ??e by??y to szczÄ?tki jednego rodzaju dinozaura. W sk??rze pelerozaura tkwi??y sze??ciokÄ?tne, kostne p??ytki wielko??ci du??ej monety. Ten wielki ro??lino??erca spokrewniony z brachiozaurem chodzi?? na czterech potÄ???nych nogach z grubymi poduszkowatymi stopami, zupe??nie nie podobnych do d??ugich, smuk??ych ko??czyn ??yrafy. Wysoki wzrost umo??liwia?? mu siÄ?ganie w najwy??sze korony drzew. ??ywi?? siÄ? li??Ä?mi, obdzierajÄ?c je z ga??Ä?zi d??utowatymi zÄ?bami. Mia?? 18 metr??w d??ugo??ci i ??y?? w p????nej jurze – 145 milion??w lat temu. Na terenach dzisiejszych WÄ?gier ??y?? tytanozaur. Podobnie jak argenty??ski krewniak saltazaur, tytanozaur mia?? r??wnie?? grzbiet pokryty ciÄ???kim pancerzem. Do obrony przed drapie??nikami s??u??y??y mu pazury na palcach st??p i d??ugi biczowaty ogon kt??rym smaga?? napastnik??w. Nale??a?? do najmniejszych zauropod??w – mierzy?? trochÄ? ponad 10 metr??w d??ugo??ci – jak i do najp????niejszych – ??y?? 80 milion??w lat temu w p????nej kredzie.

Europejskie zauropody musia??y dzieliÄ? swojÄ? przestrze?? ??yciowÄ? z gro??nymi dinozaurami miÄ?so??ernymi – teropodami. Najs??ynniejszym z nich by?? megalozaur czyli „wielki jaszczur”. By?? pierwszym odkrytym i naukowo opisanym przez Williama Bucklanda w 1824 r.. Skamienia??e szczÄ?tki tego drapie??nika po raz pierwszy znaleziono w angielskim hrabstwie Oksford w XVII wieku. By?? bliskim krewniakiem p????nocno-ameryka??skiego allozaura. Mierzy?? 9 metr??w d??ugo??ci, 3 wysoko??ci i wa??y?? przesz??o 1000 kilogram??w. Mia?? kr??tka, muskularnÄ? szyjÄ? i du??Ä? g??owÄ? o potÄ???nych szczÄ?kach z pi??kowatymi zÄ?bami. Wyposa??ony w ostre pazury, by?? dobrze przygotowany do ataku na wielkie ro??lino??erne dinozaury. Skamienia??e ??lady wskazujÄ?, ??e dinozaury pokroju megalozaura porusza??y siÄ? na dw??ch nogach, stawiajÄ?c stopy nieco do wewnÄ?trz; ich ciÄ???kie ogony chwia??y siÄ? na boki. Te gady chodzi??y z szybko??ciÄ? oko??o 7 km/h. Eustreptospondyl – kolejny wielki miÄ?so??erca – znany tylko z szczÄ?tk??w m??odocianego osobnika – dlatego nie wiadomo jakiej wielko??ci by?? doros??y. ChoÄ? pod wieloma wzglÄ?dami przypomina?? megalozaura, by?? od niego mniejszy i l??ej zbudowany. Mia?? stosunkowo smuk??y tu????w, dziÄ?ki czemu by?? zwinniejszy od swojego krewniaka. D??ugie, umiÄ???nione nogi, o du??ych, uzbrojonych w pazury palcach dobrze utrzymywa??y ciÄ???ar jego cielska. W por??wnaniu z mocnymi, ko??czynami tylnimi, jego „rÄ?ce” umieszczone wysoko na tu??owiu by??y s??abe i kr??tkie. ??y?? we ??rodkowej jurze – 170 milion??w lat temu na terenie dzisiejszej Anglii. Obok wielkich drapie??c??w, w Europie ??y??y tak??e mniejsze, ale r??wnie gro??ne dromeozaury takie jak pyroraptor i wariraptor. PolujÄ?c w stadzie mia??y r??wne szanse na upolowanie zdobyczy co megalozaur czy eustreptospondyl. By??y lekko zbudowanymi maszynkami do zabijania o zgrabnym tu??owiu, chwytnych ko??czynach przednich i nogach z d??ugimi zakrzywionymi pazurami. Ich m??zg w por??wnaniu z resztÄ? cia??a by?? dosyÄ? du??y. Szczeg??lnie dobrze rozwiniÄ?ta by??a czÄ???Ä? odpowiadajÄ?ca za „rÄ?ce” i oczy, co sprawia??o, ??e by??y ??wietnymi my??liwymi. MniejszÄ? rolÄ? odgrywa??y ma??e dinozaury, ??ywiÄ?ce siÄ? owadami i ma??ymi jaszczurkami takie jak kompsognat, prokompsognat, pterospondyl i saltopus. WiÄ?kszo??Ä? z nich nie przekracza??a metra. ??y??y na teranie dzisiejszych Niemiec i Francji w Triasie i Jurze. W Europie nie brakowa??o te?? rybo??erc??w. Baryonyks – przedstawiciel rodziny spinozaur??w, ??y?? w Anglii 125 milion??w lat temu we wczesnej kredzie. W ??apaniu ryb pomaga?? mu ogromny zakrzywiony pazur na przednich ko??czynach. ??ywi?? siÄ? r??wnie?? miÄ?sem i padlinÄ?. Tak jak jego kuzyni: afryka??ski spinozaur i po??udniowo-ameryka??ski irrirator, baryonyks tak??e posiada?? podobnÄ? do krokodylej czaszkÄ? z ostrymi, zakrzywionymi zÄ?bami. Mia?? 9 metr??w d??ugo??ci, 3 metry wysoko??ci i wa??y?? prawie 2 tony. KolejnÄ? rodzinÄ? miÄ?so??ernych dinozaur??w by??y ornitomimy, czyli dinozaury strusiokszta??tne. Pierwszym odkrytym w Europie strusiopodobnym teropodem by?? pelekanimim, czyli „udajÄ?cy pelikana”. Nazwa wziÄ???a siÄ? od tego, ??e mia?? – jak wskazujÄ? odciski kopalne – fa??d sk??rny przy podgardlu, tak jak dzisiejsze pelikany. Jego d??ugie szczÄ?ki uzbrojone by??y w oko??o 220 zÄ?b??w. W por??wnaniu ze swoim ameryka??sko-chi??skim krewniakiem archeornitomimem, by?? karze??kiem. Wyr????nia?? siÄ? tez ma??ym wyrostkiem na tyle czaszki. UmykajÄ?c przed drapie??cami musia?? zachowywaÄ? r??wnowagÄ? cia??a. Pazury na palcach st??p, zapobiega??y ??lizganiu siÄ?, a szyja by??a r??wnowa??ona d??ugim sztywno trzymanym w tyle ogonem. ??ywi?? siÄ? rozmaitymi rzeczami – od ma??ych jaszczurek po soczyste jagody. Ma??a g??owa i giÄ?tka szyja pomaga??y myszkowaÄ? w??r??d zaro??li w poszukiwaniu smakowitych kÄ?sk??w. DziÄ?ki dobremu wzrokowi m??g?? ??apaÄ? przelatujÄ?ce owady.

Oko??o 110 milion??w lat temu wiele dinozaur??w ??ywi??o siÄ? skrzypami i paprociami porastajÄ?cymi podmok??e r??wniny Europy. Jednym z nich by?? iguanodont – chyba najlepiej poznany ze wszystkich dinozaur??w. OdkÄ?d zosta?? odkryty i nazwany przez Gideona Mantella w latach 20. zasz??ego stulecia, jest wciÄ??? przedmiotem bada?? paleontolog??w. Szkielety iguanodonta znajdywano w ca??ej Europie jak i w Azji. Masywnie zbudowany mia?? 10 metr??w d??ugo??ci i potÄ???ne tylnie nogi. SÄ?dzÄ?c po ilo??ci znalezionych szkielet??w by?? dosyÄ? pospolitym dinozaurem. Do obrony przed napastnikami s??u??y??y mu kolce na kciukach, kt??rymi wymachiwa?? zapewne jak sztyletami. Du??e ilo??ci skamienia??ych szkielet??w tego dinozaura znajdywano w jednym miejscu. Tak??e skamienia??e tropy wskazujÄ? miejsca przemarszu du??ych grup tych dinozaur??w. Zapewne wiÄ?c iguanodonty ??y??y w wielkich stadach co zapewnia??o im bezpiecze??stwo. Niekiedy znajdywano szkielety r????niÄ?ce siÄ? znacznie wielko??ciÄ?, co sk??oni??o niekt??rych naukowc??w do przekonania, ??e istnia??o kilka gatunk??w dinozaur??w. Inni za?? twierdzÄ?, ??e po prostu wiÄ?kszy szkielet nale??a?? do samca, a mniejszy do samicy. Najbli??szymi krewniakami iguanodonta by??y: chi??ski probaktrozaur, australijski muttaburazaur oraz europejski kamptozaur, wektizaur i rabdodon. Ten ostatni, dwa razy mniejszy od iguanodonta, zamieszkiwa?? archipelagi wysp na terenie dzisiejszej Rumunii i Austrii. W por??wnaniu do swoich krewniak??w nie posiada?? kolca zamiast kciuka. By?? mniejszy o szczuplejszych nogach. Rabdodon czyli „prÄ?towaty zÄ?b” nazwÄ? zawdziÄ?cza?? rzÄ?dom zÄ?b??w o ostrych krawÄ?dziach w tyle pyska. DziÄ?ki nim bez problemu m??g?? siekaÄ? nawet najtwardsze czÄ???ci ro??lin na miÄ?kkÄ? papkÄ?. Mniejsze od iguanodont??w – hypsilofodonty by??y niewielkimi, dwuno??nymi ro??lino??ercami. Najlepiej poznany z tej rodziny, zwinny hypsilofodont by?? wielko??ci du??ego psa. Zamieszkiwa?? po??udniowe rejony Anglii i Portugalie w tym samym czasie co iguanodont. Swego czasu naukowcy twierdzili ??e ten dinozaur m??g?? ??yÄ? na drzewach – kszta??tem cia??a, jak przypuszczano mia?? przypominaÄ? dzisiejsze kangury nadrzewne. Jednak dalsze badania wykaza??y ??e jego stopy nie nadawa??y siÄ? do wspinaczki po drzewach, lecz do szybkiego biegania po ziemi. NajwiÄ?kszy i r??wnocze??nie najwcze??niejszym europejski hypsilofodont – dryozaur tak jak inni przedstawiciele tej rodziny, mia?? d??ugie stworzone do biegu nogi, z ko??Ä?mi podudzia d??u??szymi od ko??ci udowych. Jego smuk??e stopy by??y zako??czone trzema palcami.

Podobnie jak na innych kontynentach tak i w Europie ??yli przedstawiciele dinozaur??w grubog??owych. Jawerlandia by??a wczesnym pachycefalozaurem. ??y??a 110 milion??w lat temu, Na wyspie Wright u wybrze??a Anglii znaleziono jedynie fragment jej grubej czaszki z dwoma wypuk??ymi wyrostkami na szczycie. By??a niewiele d??u??sza od rakiety tenisowej. Na dw??ch, d??ugich nogach przemierza??a podmok??e r??wniny dzisiejszej p????nocnej Europy, ??ywiÄ?c siÄ? nisko rosnÄ?cymi ro??linami. W Europie wystÄ?powa??o te?? kilka rodzaj??w stegozaur??w. Jednym z najwcze??niejszych by?? leksowizaur, ??yjÄ?cy 160 milionami lat temu w hrabstwie Oksford w Anglii. Posiada?? dwa rzÄ?dy wÄ?skich, kostnych p??yt, kt??re by??y tak ma??e ??e nie nadawa??y siÄ? do termoregulacji jego cia??a. Jego krewniaka dacentrura opisa?? ju?? w 1875 r. Richard Owen. Tenstegozaur mia?? du??e, kostne p??yty – wiÄ?ksze ni?? u leksowizaura – i zako??czony kolcami ogon. Najbli??szymi krewniakami stegozaur??w by??y ankylozaury „opancerzone jaszczury”. Najwcze??niejszym cz??onkiem tej rodziny by?? scelidozaur z angielskiego hrabstwa Dorset, posiadajÄ?cy rzÄ?dy kostnych wyrostk??w na grzbiecie. Mniej poznany emauzaur ??y?? wy??Ä?cznie na terenie dzisiejszych Niemiec. Ma??a czaszka tego zwierzÄ?cia wyposa??ona by??a w li??ciokszta??tne zÄ?by i rogowy dzi??b, dla kt??rego obcinanie twardych ga??Ä?zek nie by??o problemem. Hileozaur jest najwcze??niejszym ze znanych europejskich nodozaur??w. W hrabstwie Sussex w Anglii znaleziono jedynie przedniÄ? czÄ???Ä? jego szkieletu z rzÄ?dami kostnych p??yt wzd??u?? grzbietu. Innym rzadkim nodozaurem by?? polakant. SÄ?dzi siÄ? ??e na barkach i ogonie mia?? wielkie szpikulce. Mniejsze kolczaste p??ytki chroni??y boki, a kostne struktury okrywa??y biodra i g??owÄ?. Zaatakowany, tak jak inne nodozaury zapewne przykuca?? na ziemi polegajÄ?c na swoim pancerzu. Mia?? 4 metry d??ugo??ci. Zjada?? paprocie i inne nisko rosnÄ?ce ro??liny.

W triasie na terenie Europy ??y??y dinozaury ro??lino??erne zwane prozauropodami. Plateozaur najbardziej poznany z nich wszystkich, ??y?? na terenie dzisiejszej Anglii, Francji, Szwajcarii i Niemiec. Mierzy?? prawie 8 metr??w, co znaczy??o ??e by?? jednym z najwiÄ?kszych dinozaur??w tamtego czasu. Chodzi?? na czterech nogach ale m??g?? tez stawaÄ? na tylnich ko??czynach w poszukiwaniu soczystych li??ci w koronach drzew. Li??ciokszta??tnymi zÄ?bami o postrzÄ?pionych krawÄ?dziach plateozaur zrywa?? li??cie z ga??Ä?zi i rozdrabnia?? twardsze czÄ???ci ro??lin. Ponacinane jak u drapie??nik??w zÄ?by, sk??oni??y naukowc??w do przypuszcze?? ??e m??g?? ??ywiÄ? siÄ? miÄ?sem. Skamienia??e szczÄ?tki plateozaura znaleziono w ponad 50 miejscach w ca??ej Europie. Przypuszcza siÄ? ??e ten dinozaur radzi?? sobie tak dobrze, poniewa?? nie mia?? ??adnych naturalnych wrog??w i nie musia?? z nikim walczyÄ? o pokarm. JedynÄ? skutecznÄ? broniÄ? tego dinozaura by??y du??e podobne do kosy, pazury na przednich ko??czynach. Zaatakowany nie m??g?? szybko uciekaÄ?, ani nie mia?? ostrych zÄ?b??w musia?? wiÄ?c broniÄ? siÄ? uderzajÄ?c ??apami napastnika. Kolejnym europejskim prozauropodem by?? tekodontozaur, ??yjÄ?cy na terenach dzisiejszej po??udniowo wschodniej Anglii. By?? ro??linozercÄ? wielko??ci du??ego psa. StojÄ?c na czterech nogach siÄ?ga??by doros??emu cz??owiekowi do kolan. M??g?? te?? stawaÄ? na tylnich ko??czynach w poszukiwaniu smacznych kÄ?sk??w. Na kciuku ka??dej „d??oni” mia?? du??y pazur. Niczym hakiem, przyciÄ?ga?? nim do pyska wy??ej rosnÄ?ce ga??Ä?zie. W razie ataku s??u??y??y mu tak??e do obrony. Sellozaur – mniej poznany prozauropod – nie m??g?? wstawaÄ? na tylnich nogach z powodu ciÄ???kiego przodu swojego cia??a. D??uga szyjÄ? wie??czy??a ma??a, sp??aszczona g??owa. Cienkimi zÄ?bami zrywa?? li??cie z drzew. Przed po??kniÄ?ciem przechowywa?? pokarm w workach policzkowych. Po po??kniÄ?ciu gastrolity rozciera??y go w ??o??Ä?dku. PÄ?katy tu????w sellozaura ko??czy?? siÄ? d??ugim, sto??kowatym ogonem, wlokÄ?cym siÄ? po ziemi. WÄ?skie stopy o piÄ?ciu palcach zapewnia??y cia??u mocne podparcie gdy dinozaur wÄ?drowa?? po pustynnych obszarach dzisiejszej Europy ?ĹĄrodkowej przed 200 milionami lat.

W jurze na wynurzonych obszarach Polski, tak??e ??y??y dinozaury. Skamienia??e tropy dilofozaur??w i scelidozaur??w znalezionych m.in. w G??rach ?ĹĄwiÄ?tokrzyskich. Jaki?? czas temu w podopolskim Krasiejowie znaleziono, wykopano i nazwano szczÄ?tki, jak my??lano najstarszego dinozaura na ??wiecie i silezaura. Okaza??o siÄ? jednak ??e jest on dinozauroidem. By?? prawdopodobnie jednym z najstarszych gad??w na linii wiodÄ?cej ku kilkunastometrowym hadrozaurom i iguanodontom. W por??wnaniu ze swoimi potomkami – silezaur „??lÄ?ski jaszczur” by?? karze??kiem. Rozmiarami przypomina?? du??ego pasa(owczarka lub bernardyna). W czasie ??erowania sta?? na wszystkich czterech ko??czynach. Kiedy jednak zrywa?? siÄ? do biegu, ca??y ciÄ???ar cia??a przenosi?? na silne nogi. Wyrzuca?? w??wczas g??owÄ? w prz??d, balansujÄ?c niÄ? na boki, d??ugi ogon trzyma?? podniesiony, a „rÄ?ce” przykurczone. Posiada?? sto??kowate zÄ?by kt??rymi mieli?? twardy ro??linny pokarm. W skrobaniu paproci i wid??ak??w pomaga?? mu tez prawdopodobnie nie wielki dzi??b.

Europejskie dinozaury:
* Acanthopholis
* Aepisaurus
* Agnosphitys
* Altispinax
* Ampelosaurus
* Angloposeidon
* Aragosaurus
* Archaeopteryx
* Aristosuchus
* Aviatyrannis
* Avipes
* Baryonyx
* Becklespinax
* Betasuchus
* Bihariosaurus
* Bothriospondylus
* Bradycneme
* Calamospondylus
* Callovosaurus
* Camelotia
* Cardiodon
* Cetiosauriscus
* Cetiosaurus
* Chondrosteosaurus
* Compsognathus
* Condorraptor
* Craspedodon
* Cryptosaurus
* Dacentrurus
* Dinheirosaurus
* Dinodocus
* Dolichosuchus
* Draconyx
* Dracopelta
* Dromaeosauroides
* Dubreuillosaurus
* Efraasia
* Elopteryx
* Emausaurus
* Eotyrannus
* Erectopus
* Eucercosaurus
* Euronychodon
* Europasaurus
* Eustreptospondylus
* Galveosaurus
* Genusaurus
* Gigantosaurus
* Halticosaurus
* Heptasteornis
* Histriasaurus
* Hungarosaurus
* Hylaeosaurus
* Hypselosaurus
* Hypsilophodon
* Iguanodon
* Iliosuchus
* Iuticosaurus
* Juravenator
* Koutalisaurus
* Lexovisaurus
* Liassaurus
* Liliensternus
* Lirainosaurus
* Losillasaurus
* Lourinhanosaurus
* Lourinhasaurus
* Lusitanosaurus
* Lusotitan
* Macrodontophion
* Macrurosaurus
* Magnosaurus
* Magyarosaurus
* Mantellisaurus
* Megalosaurus
* Merosaurus
* Metriacanthosaurus
* Mochlodon
* Morinosaurus
* Neosodon
* Neovenator
* Newtonsaurus
* Nuthetes
* Ohmdenosaurus
* Orthomerus
* Pararhabdodon
* Pelecanimimus
* Pelorosaurus
* Phyllodon
* Piveteausaurus
* Plateosaurus
* Poekilopleuron
* Polacanthus
* Ponerosteus
* Proceratosaurus
* Procompsognathus
* Pterospondylus
* Pyroraptor
* Rachitrema
* Regnosaurus
* Rhabdodon
* Rhadinosaurus
* Rileyasuchus
* Ruehleia
* Saltopus
* Saltriosaurus
* Sarcolestes
* Sarcosaurus
* Scelidosaurus
* Scipionyx
* Sellosaurus
* Stenopelix
* Streptospondylus
* Struthiosaurus
* Tarascosaurus
* Taveirosaurus
* Teinurosaurus
* Telmatosaurus
* Thecocoelurus
* Thecodontosaurus
* Thecospondylus
* Trimucrodon
* Turiasauria
* Turiasaurus
* Valdoraptor
* Variraptor
* Velocipes
* Walkersaurus
* Yaverlandia
* Zalmoxes

Autor:  KrzysiekLichota [ 28 grudnia 2006, o 20:45 ]
Tytuł: 

artyku?? bardzo ciekawy, ale od liter??wek i b??Ä?d??w ortograficznych i interpunkcyjnych a?? siÄ? roi.
Popracuj trochÄ? nad tym tekstem, np. wrzuÄ? go do Worda...Ja ci to radzÄ?.

Autor:  Xyphactinus [ 29 grudnia 2006, o 09:22 ]
Tytuł: 

Zamiast "sileozaur" powinno byÄ? "silezaur". By??oby te?? fajnie, gdyby?? zamie??ci?? takÄ? listÄ?, jak przy artykule o dinozaurach z Afryki.

Autor:  Sebastian [ 29 grudnia 2006, o 12:45 ]
Tytuł: 

Ja rezerwuje sobie artyku?? o dinozaurach z Azji. Jestem ju?? w po??owie roboty (du??o tego bÄ?dzie), ale ostrzegam je??li kto?? zrobi ten artyku?? to za??amka. Stracony czas i nerwy. Mononykus proszÄ?, napisz je??li mia??e?? taki zamiar zamiast o azjatyckich to o austatralijskich dinozaurach lub jaki?? innych :!: :cry:

Autor:  Tomasz [ 29 grudnia 2006, o 13:15 ]
Tytuł: 

krzysiu_dino napisał(a):
artyku?? bardzo ciekawy, ale od liter??wek i b??Ä?d??w ortograficznych i interpunkcyjnych a?? siÄ? roi.
Popracuj trochÄ? nad tym tekstem, np. wrzuÄ? go do Worda...Ja ci to radzÄ?.


Tekst pisany jest na wordzie, podkreslone sÄ? tylko nazwy typu: eustreptospondyl czy teropody lub nazwiska paleontolog??w
co do b??Ä?d??w interpunkcyjnych to przepraszam, poprostu nie by??em za dobry z polskiego - a na wordzie ich nie ma

Xyphactinus napisał(a):
Zamiast "sileozaur" powinno byÄ? "silezaur". By??oby te?? fajnie, gdyby?? zamie??ci?? takÄ? listÄ?, jak przy artykule o dinozaurach z Afryki.


Sprubuje zrobiÄ? tÄ? liste.. ale nie wiem czy moge znowu u??yÄ? kolor??w?? - wiÄ?c na razie bÄ?dzie jednokolorowa

Sebastian napisał(a):
Ja rezerwuje sobie artyku?? o dinozaurach z Azji. Jestem ju?? w po??owie roboty (du??o tego bÄ?dzie), ale ostrzegam je??li kto?? zrobi ten artyku?? to za??amka. Stracony czas i nerwy. Mononykus proszÄ?, napisz je??li mia??e?? taki zamiar zamiast o azjatyckich to o austatralijskich dinozaurach lub jaki?? innych :!: :cry:


8) Ok niema sprawy zostawie ci azje - ale zaklepuje Ameryke Po??udniowÄ?... :P :P

Autor:  Dino [ 29 grudnia 2006, o 18:19 ]
Tytuł: 

Mo??esz u??ywaÄ? kolor??w. U??ywamy kolor??w tylko wtedy, gdy sÄ? potrzebne.

Autor:  KrzysiekLichota [ 29 grudnia 2006, o 20:10 ]
Tytuł:  Re: [ARTYKU?] Dinozaury z Europy

Pozwoli??em sobie skorektowaÄ? pewne b??Ä?dy ortograficzne, interpunkcyjne i stylistyczne:
Mononykus napisał(a):
Kolejny artyku?? mojej roboty - je??li co?? jest nie tak lub czego?? brakuje to napiszcie

W Europie po raz pierwszy znaleziono i nazwano dinozaury. Na naszym kontynencie odkryto w tym stuleciu wiele zdumiewajÄ?cych skamielin. W erze dinozaur??w klimat Europy stopniowo zmienia?? siÄ? z gorÄ?cego i suchego w ciep??y i wilgotny. KrÄ?te rzeki, p??ytkie jeziora, mokrad??a i po??acie suchego lÄ?du rozciÄ?ga??o siÄ? na obszarze od po??udniowo-wschodniej Anglii, po HiszpaniÄ?, FrancjÄ?, BelgiÄ? i Niemcy – resztÄ? zajmowa??y liczne wyspy i archipelagi. WszÄ?dzie ros??y ro??liny przypominajÄ?ce te z dzisiejszych d??ungli Amazonii lub kotliny Konga.

W??r??d bujnej ro??linno??ci wÄ?drowa??y stada wielkich, czworono??nych dinozaur??w ro??lino??ernych – zauropod??w. By??y w??r??d nich takie olbrzymy jak cetiozaur, pelerozaur, ampelozaur lub botrospondyl. Podobnie jak ich ameryka??scy kuzyni diplodoki, wiÄ?kszo??Ä? europejskich zauropod??w mia??a malutkie g??owy z ko??kowatymi zÄ?bami oraz du??e, pÄ?kate cielska osadzone na s??upowatych ko??czynach. ??ywi??y siÄ? wysokimi ro??linami i ciÄ?gle wÄ?drowa??y w poszukiwaniu nowych ??erowisk. Olbrzymie dinozaury sk??ada??y prawdopodobnie olbrzymie jaja. Skamienia??o??ci takich gadzich jaj znaleziono we Francji. Ka??de mia??o 30 centymetr??w d??ugo??ci czyli by??o o 60 razy pojemniejsze od kurzych. Najpospolitszym z nich – cetiozaur by?? przedmiotem jednego z pierwszych spor??w o dinozaury. W latach 30. zesz??ego stulecia odkryto go w Oxfordshire w Anglii. William Buckland i francuski ekspert Georges Cuviert uznali ze sÄ? to szczÄ?tki ssaka – walenia. DziesiÄ?Ä? lat p????niej paleontolog Richard Owen o??wiadczy?? ??e skamienia??o??ci nalezÄ? do gada kt??rego nazwa?? Cetiosaurus czyli „wielorybi jaszczur”. Gdy znaleziono wiÄ?cej skamielin sp??r rozgorza?? na dobre. Wreszcie biolog T. Huxley stwierdzi?? ??e cetiozaur by?? dinozaurem. Innym zauropodem zamieszkujÄ?cym AngliÄ? by?? pelerozaur. Pierwsze skamienia??o??ci znaleziono w tych samych kamienio??omach co iguanodonta. W miarÄ? odkrywania kolejnych czÄ???ci szkieletu wielkiego zauropoda, nadawano mu coraz wiÄ?cej nazw. Ostatecznie naukowcy uznali ??e by??y to szczÄ?tki jednego rodzaju dinozaura. W sk??rze pelerozaura tkwi??y sze??ciokÄ?tne, kostne p??ytki wielko??ci du??ej monety. Ten wielki ro??lino??erca spokrewniony z brachiozaurem chodzi?? na czterech potÄ???nych nogach z grubymi poduszkowatymi stopami, zupe??nie nie podobnych do d??ugich, smuk??ych ko??czyn ??yrafy. Wysoki wzrost umo??liwia?? mu siÄ?ganie w najwy??sze korony drzew. ??ywi?? siÄ? li??Ä?mi, obdzierajÄ?c je z ga??Ä?zi d??utowatymi zÄ?bami. Mia?? 18 metr??w d??ugo??ci i ??y?? w p????nej jurze – 145 milion??w lat temu. Na terenach dzisiejszych WÄ?gier ??y?? tytanozaur. Podobnie jak argenty??ski krewniak saltazaur, tytanozaur mia?? r??wnie?? grzbiet pokryty ciÄ???kim pancerzem. Do obrony przed drapie??nikami s??u??y??y mu pazury na palcach st??p i d??ugi biczowaty ogon kt??rym smaga?? napastnik??w. Nale??a?? do najmniejszych zauropod??w – mierzy?? trochÄ? ponad 10 metr??w d??ugo??ci – jak i do najp????niejszych – ??y?? 80 milion??w lat temu w p????nej kredzie.

Europejskie zauropody musia??y dzieliÄ? swojÄ? przestrze?? ??yciowÄ? z gro??nymi dinozaurami miÄ?so??ernymi – teropodami. Najs??ynniejszym z nich by?? megalozaur czyli „wielki jaszczur”. By?? pierwszym odkrytym i naukowo opisanym przez Williama Bucklanda w 1824 r. Skamienia??e szczÄ?tki tego drapie??nika po raz pierwszy znaleziono w angielskim hrabstwie Oksford w XVII wieku. By?? bliskim krewniakiem p????nocno-ameryka??skiego allozaura. Mierzy?? 9 metr??w d??ugo??ci, 3 wysoko??ci i wa??y?? przesz??o 1000 kilogram??w. Mia?? kr??tka, muskularnÄ? szyjÄ? i du??Ä? g??owÄ? o potÄ???nych szczÄ?kach z pi??kowatymi zÄ?bami. Wyposa??ony w ostre pazury, by?? dobrze przygotowany do ataku na wielkie ro??lino??erne dinozaury. Skamienia??e ??lady wskazujÄ?, ??e dinozaury pokroju megalozaura porusza??y siÄ? na dw??ch nogach, stawiajÄ?c stopy nieco do wewnÄ?trz; ich ciÄ???kie ogony chwia??y siÄ? na boki. Te gady chodzi??y z szybko??ciÄ? oko??o 7 km/h. Eustreptospondyl – kolejny wielki miÄ?so??erca – znany tylko z szczÄ?tk??w m??odocianego osobnika – dlatego nie wiadomo jakiej wielko??ci by?? doros??y. ChoÄ? pod wieloma wzglÄ?dami przypomina?? megalozaura, by?? od niego mniejszy i l??ej zbudowany. Mia?? stosunkowo smuk??y tu????w, dziÄ?ki czemu by?? zwinniejszy od swojego krewniaka. D??ugie, umiÄ???nione nogi, o du??ych, uzbrojonych w pazury palcach dobrze utrzymywa??y ciÄ???ar jego cielska. W por??wnaniu z mocnymi, ko??czynami tylnimi, jego „rÄ?ce” umieszczone wysoko na tu??owiu by??y s??abe i kr??tkie. ??y?? w ??rodkowej jurze – 170 milion??w lat temu na terenie dzisiejszej Anglii. Obok wielkich drapie??c??w, w Europie ??y??y tak??e mniejsze, ale r??wnie gro??ne dromeozaury takie jak pyroraptor i wariraptor. PolujÄ?c w stadzie mia??y r??wne szanse na upolowanie zdobyczy co megalozaur czy eustreptospondyl. By??y lekko zbudowanymi maszynkami do zabijania o zgrabnym tu??owiu, chwytnych ko??czynach przednich i nogach z d??ugimi zakrzywionymi pazurami. Ich m??zg w por??wnaniu z resztÄ? cia??a by?? dosyÄ? du??y. Szczeg??lnie dobrze rozwiniÄ?ta by??a czÄ???Ä? odpowiadajÄ?ca za „rÄ?ce” i oczy, co sprawia??o, ??e by??y ??wietnymi my??liwymi. MniejszÄ? rolÄ? odgrywa??y ma??e dinozaury, ??ywiÄ?ce siÄ? owadami i ma??ymi jaszczurkami takie jak kompsognat, prokompsognat, pterospondyl i saltopus. WiÄ?kszo??Ä? z nich nie przekracza??a metra. ??y??y na terenie dzisiejszych Niemiec i Francji w triasie i jurze. W Europie nie brakowa??o te?? rybo??erc??w. Baryonyks – przedstawiciel rodziny spinozaur??w, ??y?? w Anglii 125 milion??w lat temu we wczesnej kredzie. W ??apaniu ryb pomaga?? mu ogromny zakrzywiony pazur na przednich ko??czynach. ??ywi?? siÄ? r??wnie?? miÄ?sem i padlinÄ?. Tak jak jego kuzyni: afryka??ski spinozaur i po??udniowo-ameryka??ski irrirator, baryonyks tak??e posiada?? podobnÄ? do krokodylej czaszkÄ? z ostrymi, zakrzywionymi zÄ?bami. Mia?? 9 metr??w d??ugo??ci, 3 metry wysoko??ci i wa??y?? prawie 2 tony. KolejnÄ? rodzinÄ? miÄ?so??ernych dinozaur??w by??y ornitomimy, czyli dinozaury strusiokszta??tne. Pierwszym odkrytym w Europie strusiopodobnym teropodem by?? pelekanimim, czyli „udajÄ?cy pelikana”. Nazwa wziÄ???a siÄ? od tego, ??e mia?? – jak wskazujÄ? odciski kopalne – fa??d sk??rny przy podgardlu, tak jak dzisiejsze pelikany. Jego d??ugie szczÄ?ki uzbrojone by??y w oko??o 220 zÄ?b??w. W por??wnaniu ze swoim ameryka??sko-chi??skim krewniakiem archeornitomimem, by?? karze??kiem. Wyr????nia?? siÄ? tez ma??ym wyrostkiem na tyle czaszki. UmykajÄ?c przed drapie??cami musia?? zachowywaÄ? r??wnowagÄ? cia??a. Pazury na palcach st??p, zapobiega??y ??lizganiu siÄ?, a szyja by??a r??wnowa??ona d??ugim sztywno trzymanym w tyle ogonem. ??ywi?? siÄ? rozmaitymi rzeczami – od ma??ych jaszczurek po soczyste jagody. Ma??a g??owa i giÄ?tka szyja pomaga??y myszkowaÄ? w??r??d zaro??li w poszukiwaniu smakowitych kÄ?sk??w. DziÄ?ki dobremu wzrokowi m??g?? ??apaÄ? przelatujÄ?ce owady.

Oko??o 110 milion??w lat temu wiele dinozaur??w ??ywi??o siÄ? skrzypami i paprociami porastajÄ?cymi podmok??e r??wniny Europy. Jednym z nich by?? iguanodont – chyba najlepiej poznany ze wszystkich dinozaur??w. OdkÄ?d zosta?? odkryty i nazwany przez Gideona Mantella w latach 20. zasz??ego stulecia, jest wciÄ??? przedmiotem bada?? paleontolog??w. Szkielety iguanodonta znajdywano w ca??ej Europie jak i w Azji. Masywnie zbudowany mia?? 10 metr??w d??ugo??ci i potÄ???ne tylnie nogi. SÄ?dzÄ?c po ilo??ci znalezionych szkielet??w by?? dosyÄ? pospolitym dinozaurem. Do obrony przed napastnikami s??u??y??y mu kolce na kciukach, kt??rymi wymachiwa?? zapewne jak sztyletami. Du??e ilo??ci skamienia??ych szkielet??w tego dinozaura znajdywano w jednym miejscu. Tak??e skamienia??e tropy wskazujÄ? miejsca przemarszu du??ych grup tych dinozaur??w. Zapewne wiÄ?c iguanodonty ??y??y w wielkich stadach co zapewnia??o im bezpiecze??stwo. Niekiedy znajdywano szkielety r????niÄ?ce siÄ? znacznie wielko??ciÄ?, co sk??oni??o niekt??rych naukowc??w do przekonania, ??e istnia??o kilka gatunk??w dinozaur??w. Inni za?? twierdzÄ?, ??e po prostu wiÄ?kszy szkielet nale??a?? do samca, a mniejszy do samicy. Najbli??szymi krewniakami iguanodonta by??y: chi??ski probaktrozaur, australijski muttaburazaur oraz europejski kamptozaur, wektizaur i rabdodon. Ten ostatni, dwa razy mniejszy od iguanodonta, zamieszkiwa?? archipelagi wysp na terenie dzisiejszej Rumunii i Austrii. W por??wnaniu do swoich krewniak??w nie posiada?? kolca zamiast kciuka. By?? mniejszy o szczuplejszych nogach. Rabdodon czyli „prÄ?towaty zÄ?b” nazwÄ? zawdziÄ?cza?? rzÄ?dom zÄ?b??w o ostrych krawÄ?dziach w tyle pyska. DziÄ?ki nim bez problemu m??g?? siekaÄ? nawet najtwardsze czÄ???ci ro??lin na miÄ?kkÄ? papkÄ?. Mniejsze od iguanodont??w – hypsilofodonty by??y niewielkimi, dwuno??nymi ro??lino??ercami. Najlepiej poznany z tej rodziny, zwinny hypsilofodont by?? wielko??ci du??ego psa. Zamieszkiwa?? po??udniowe rejony Anglii i PortugaliÄ? w tym samym czasie co iguanodont. Swego czasu naukowcy twierdzili ??e ten dinozaur m??g?? ??yÄ? na drzewach – kszta??tem cia??a, jak przypuszczano mia?? przypominaÄ? wsp????czesne(to brzmi dwuznacznie-komu sÄ? te hypsilofodonty wsp????czesne? Kangurom? nie lepiej bÄ?dzie wstawiÄ? tam s??owa 'dzisiejsze' zamiast 'wsp????czesne'?) kangury nadrzewne. Jednak dalsze badania wykaza??y ??e jego stopy nie nadawa??y siÄ? do wspinaczki po drzewach, lecz do szybkiego biegania po ziemi. NajwiÄ?kszy i r??wnocze??nie najwcze??niejszy europejski hypsilofodont – dryozaur tak jak inni przedstawiciele tej rodziny, mia?? d??ugie stworzone do biegu nogi, z ko??Ä?mi podudzia d??u??szymi od ko??ci udowych. Jego smuk??e stopy by??y zako??czone trzema palcami.

Podobnie jak na innych kontynentach tak i w Europie ??yli przedstawiciele dinozaur??w grubog??owych. Jawerlandia by??a wczesnym pachycefalozaurem. ??y??a 110 milion??w lat temu, Na wyspie Wright u wybrze??a Anglii znaleziono jedynie fragment jej grubej czaszki z dwoma wypuk??ymi wyrostkami na szczycie. By??a niewiele d??u??sza od rakiety tenisowej. Na dw??ch d??ugich nogach przemierza??a podmok??e r??wniny dzisiejszej p????nocnej Europy, ??ywiÄ?c siÄ? nisko rosnÄ?cymi ro??linami. W Europie wystÄ?powa??o te?? kilka rodzaj??w stegozaur??w. Jednym z najwcze??niejszych by?? leksowizaur, ??yjÄ?cy 160 milionami lat temu w hrabstwie Oksford w Anglii. Posiada?? dwa rzÄ?dy wÄ?skich, kostnych p??yt, kt??re by??y tak ma??e ??e nie nadawa??y siÄ? do termoregulacji jego cia??a. Jego krewniaka dacentrura opisa?? ju?? w 1875 r. Richard Owen. Tenstegozaur mia?? du??e, kostne p??yty – wiÄ?ksze ni?? u leksowizaura – i zako??czony kolcami ogon. Najbli??szymi krewniakami stegozaur??w by??y ankylozaury -„opancerzone jaszczury”. Najwcze??niejszym cz??onkiem tej rodziny by?? scelidozaur z angielskiego hrabstwa Dorset, posiadajÄ?cy rzÄ?dy kostnych wyrostk??w na grzbiecie. Mniej poznany emauzaur ??y?? wy??Ä?cznie na terenie dzisiejszych Niemiec. Ma??a czaszka tego zwierzÄ?cia wyposa??ona by??a w li??ciokszta??tne zÄ?by i rogowy dzi??b, dla kt??rego obcinanie twardych ga??Ä?zek nie by??o problemem. Hileozaur jest najwcze??niejszym ze znanych europejskich nodozaur??w. W hrabstwie Sussex w Anglii znaleziono jedynie przedniÄ? czÄ???Ä? jego szkieletu z rzÄ?dami kostnych p??yt wzd??u?? grzbietu. Innym rzadkim nodozaurem by?? polakant. SÄ?dzi siÄ? ??e na barkach i ogonie mia?? wielkie szpikulce. Mniejsze kolczaste p??ytki chroni??y boki, a kostne struktury okrywa??y biodra i g??owÄ?. Zaatakowany, tak jak inne nodozaury zapewne przykuca?? na ziemi polegajÄ?c na swoim pancerzu. Mia?? 4 metry d??ugo??ci. Zjada?? paprocie i inne nisko rosnÄ?ce ro??liny.

W triasie na terenie Europy ??y??y dinozaury ro??lino??erne zwane prozauropodami. Plateozaur najbardziej poznany z nich wszystkich, ??y?? na terenie dzisiejszej Anglii, Francji, Szwajcarii i Niemiec. Mierzy?? prawie 8 metr??w, co znaczy??o ??e by?? jednym z najwiÄ?kszych dinozaur??w tamtego czasu. Chodzi?? na czterech nogach ale m??g?? tez stawaÄ? na tylnich ko??czynach w poszukiwaniu soczystych li??ci w koronach drzew. Li??ciokszta??tnymi zÄ?bami o postrzÄ?pionych krawÄ?dziach plateozaur zrywa?? li??cie z ga??Ä?zi i rozdrabnia?? twardsze czÄ???ci ro??lin. Ponacinane jak u drapie??nik??w zÄ?by, sk??oni??y naukowc??w do przypuszcze?? ??e m??g?? ??ywiÄ? siÄ? miÄ?sem. Skamienia??e szczÄ?tki plateozaura znaleziono w ponad 50 miejscach w ca??ej Europie. Przypuszcza siÄ? ??e ten dinozaur radzi?? sobie tak dobrze, poniewa?? nie mia?? ??adnych naturalnych wrog??w i nie musia?? z nikim walczyÄ? o pokarm. JedynÄ? skutecznÄ? broniÄ? tego dinozaura by??y du??e podobne do kosy, pazury na przednich ko??czynach. Zaatakowany nie m??g?? szybko uciekaÄ?, ani nie mia?? ostrych zÄ?b??w musia?? wiÄ?c broniÄ? siÄ? uderzajÄ?c ??apami napastnika. Kolejnym europejskim prozauropodem by?? tekodontozaur, ??yjÄ?cy na terenach dzisiejszej po??udniowo wschodniej Anglii. By?? ro??linozercÄ? wielko??ci du??ego psa. StojÄ?c na czterech nogach siÄ?ga??by doros??emu cz??owiekowi do kolan. M??g?? te?? stawaÄ? na tylnich ko??czynach w poszukiwaniu smacznych kÄ?sk??w. Na kciuku ka??dej „d??oni” mia?? du??y pazur. Niczym hakiem, przyciÄ?ga?? nim do pyska wy??ej rosnÄ?ce ga??Ä?zie. W razie ataku s??u??y??y mu tak??e do obrony. Sellozaur – mniej poznany prozauropod – nie m??g?? wstawaÄ? na tylnich nogach z powodu ciÄ???kiego przodu swojego cia??a. D??uga szyjÄ? wie??czy??a ma??a, sp??aszczona g??owa. Cienkimi zÄ?bami zrywa?? li??cie z drzew. Przed po??kniÄ?ciem przechowywa?? pokarm w workach policzkowych. Po po??kniÄ?ciu gastrolity rozciera??y go w ??o??Ä?dku. PÄ?katy tu????w sellozaura ko??czy?? siÄ? d??ugim, sto??kowatym ogonem, wlokÄ?cym siÄ? po ziemi. WÄ?skie stopy o piÄ?ciu palcach zapewnia??y cia??u mocne podparcie gdy dinozaur wÄ?drowa?? po pustynnych obszarach dzisiejszej Europy ?ĹĄrodkowej przed 200 milionami lat.

W jurze na wynurzonych obszarach Polski tak??e ??y??y dinozaury. Skamienia??e tropy dilofozaur??w i scelidozaur??w znalezionych m.in. w G??rach ?ĹĄwiÄ?tokrzyskich. Jaki?? czas temu w podopolskim Krasiejowie znaleziono, wykopano i nazwano szczÄ?tki, jak my??lano najstarszego dinozaura na ??wiecie silezaura. Okaza??o siÄ? jednak ??e jest on dinozauroidem. By?? prawdopodobnie jednym z najstarszych gad??w na linii wiodÄ?cej ku kilkunastometrowym hadrozaurom i iguanodontom. W por??wnaniu ze swoimi potomkami – silezaur „??lÄ?ski jaszczur” by?? karze??kiem. Rozmiarami przypomina?? du??ego psa(owczarka lub bernardyna). W czasie ??erowania sta?? na wszystkich czterech ko??czynach. Kiedy jednak zrywa?? siÄ? do biegu, ca??y ciÄ???ar cia??a przenosi?? na silne nogi. Wyrzuca?? w??wczas g??owÄ? w prz??d, balansujÄ?c niÄ? na boki, d??ugi ogon trzyma?? podniesiony, a „rÄ?ce” przykurczone. Posiada?? sto??kowate zÄ?by kt??rymi mieli?? twardy ro??linny pokarm. W skrobaniu paproci i wid??ak??w pomaga?? mu tez prawdopodobnie niewielki dzi??b.

Europejskie dinozaury:
[lista]

Autor:  Tomasz [ 29 grudnia 2006, o 20:19 ]
Tytuł: 

DziÄ?ki ju?? poprawi??em - narazie jest po??owa kolorowej listy- ale ju?? nied??ugo zrobie reszte :mrgreen:

A mo??e jest jeszcze co?? czy m??g?? bym uzupe??niÄ? m??j artyku????

Strona 1 z 1 Strefa czasowa: UTC + 1
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
http://www.phpbb.com/